en waarom begrijpen de eerste stap is naar verandering
AuDHD betekent dat kenmerken van ADHD en autisme samen voorkomen. Dit kan leiden tot een spanningsveld tussen prikkels, structuur en energie. In dit artikel leggen we uit hoe dat werkt, waarom het vaak lastig te herkennen is en wat helpt in begeleiding.
Auteur: Janneke Lenders-Goossens
GZ-psycholoog (BIG) | mede-oprichter ADHDVISIE
De term AuDHD wordt steeds vaker gebruikt om het samengaan van kenmerken van ADHD en autisme te beschrijven. In Nederland is AuDHD geen officieel erkende classificatie en de term komt niet voor in de DSM-5, het diagnostisch handboek voor psychiaters en psychologen. Toch is de herkenning groot, zowel onder cliënten als onder professionals.
Die herkenning is niet toevallig. ADHD en autisme komen aantoonbaar vaker samen voor dan op basis van toeval verwacht zou worden. Lange tijd mochten deze diagnoses niet naast elkaar gesteld worden maar sinds 2013, met de introductie van de DSM-5, is het mogelijk om zowel ADHD als autisme tegelijk te classificeren. Sindsdien is er meer aandacht voor de overlap tussen beide beelden.
Tegelijkertijd sluit de bestaande diagnostiek nog niet altijd goed aan bij mensen die kenmerken van beide profielen hebben. De term AuDHD voorziet daarmee in een behoefte: taal om een complex functioneren te beschrijven dat niet goed in één hokje past.
Of zoals veel mensen het zelf omschrijven:
“Ik begrijp mezelf pas sinds ik dit tegenkwam.”
ADHD en autisme: overlappende maar verschillende profielen
Zowel ADHD als autisme vallen onder de neurobiologische ontwikkelingsstoornissen. Dat betekent dat het gaat om verschillen in hersenontwikkeling en -werking die al vroeg in het leven aanwezig zijn. Deze verschillen beïnvloeden onder andere aandachtsregulatie, prikkelverwerking, emotieregulatie en sociale afstemming.
Onderzoek laat zien dat de overlap tussen ADHD en autisme niet alleen gedragsmatig is, maar ook biologisch onderbouwd. Beide aandoeningen zijn sterk erfelijk, en genetisch onderzoek wijst op gedeelde risicogebieden in het DNA. Ook op hersenniveau worden overeenkomsten gevonden, bijvoorbeeld in netwerken die betrokken zijn bij aandacht, emotieregulatie en prikkelverwerking.
Recente onderzoeken suggereren bovendien dat het samengaan van ADHD en autisme mogelijk niet alleen een optelsom is van twee stoornissen, maar kan leiden tot een eigen profiel in hersenstructuur, dit draagt bij aan het idee dat AuDHD een unieke combinatie kan vormen, met een eigen manier van functioneren.Tegelijkertijd blijven de onderliggende mechanismen verschillend:
- Bij ADHD staan problemen met aandachtsregulatie, impulscontrole en arousal centraal. Het brein heeft moeite om het activatieniveau passend af te stemmen op de situatie.
- Bij autisme zien we een andere manier van informatieverwerking, met een sterke focus op details, moeite met flexibiliteit en een verhoogde gevoeligheid voor sensorische prikkels en onvoorspelbaarheid.
Bij AuDHD zijn beide processen tegelijkertijd aanwezig en beïnvloeden ze elkaar continu.
Het AuDHD-profiel: leven in een spanningsveld
Wat mensen met AuDHD vaak typeert, is niet alleen de aanwezigheid van ADHD- én autistische kenmerken, maar vooral de interactie daartussen. Kenmerken kunnen elkaar versterken, maar ook maskeren of tegenwerken.
Veel mensen herkennen bijvoorbeeld dat ze:
- behoefte hebben aan prikkels, maar ook snel overprikkeld raken;
- structuur nodig hebben, maar zich er tegelijk door beperkt voelen;
- zich intens kunnen focussen, maar moeite hebben om dingen af te ronden.
Het voelt soms alsof je brein tegelijk gas geeft en remt.
Voor veel mensen is overbelasting daarbij geen uitzondering, maar een terugkerend patroon. Je gaat “aan”, raakt over je grens, moet herstellen en begint daarna opnieuw. Niet omdat je het niet goed doet, maar omdat je systeem veel moet bijstellen.
Hoe herken je AuDHD bij jezelf?
Het herkennen van AuDHD is vaak lastig. Dit komt doordat kenmerken elkaar kunnen camoufleren. Zo kan impulsiviteit vanuit ADHD sociale moeilijkheden minder zichtbaar maken, terwijl de behoefte aan structuur vanuit autisme juist helpt om ADHD-klachten te compenseren. Tegelijk kunnen symptomen van het ene profiel worden toegeschreven aan het andere.
Daarnaast speelt maskeren een belangrijke rol. Veel mensen leren zich aan te passen aan de verwachtingen van hun omgeving, waardoor symptomen minder opvallen. Dit maskeren kost vaak veel energie en draagt bij aan overbelasting en uitputting. Dit zien we vooral bij volwassenen en bij vrouwen, die vaker strategieën ontwikkelen om “mee te doen”. Daardoor blijven onderliggende kenmerken soms jarenlang onopgemerkt.
Ook komt het voor dat mensen diagnoses krijgen zoals angst, somberheid of burn-out, terwijl deze klachten deels voortkomen uit langdurige overbelasting door niet-herkende neurodivergentie. Het jarenlange maskeren en je anders voelen geeft soms hevige emotionele reacties op vermeende afwijzing en wordt soms ook wel RSD genoemd.
Hoe vaak komt AuDHD voor?
Het is moeilijk om exact vast te stellen hoe vaak AuDHD voorkomt. Dit hangt sterk af van hoe er gemeten wordt: kijken we naar formele diagnoses, of ook naar overlappende kenmerken?
Onderzoek laat zien dat een aanzienlijk deel van de mensen met autisme ook ADHD-kenmerken vertoont, en andersom. Tegelijkertijd worden dubbele diagnoses in de praktijk minder vaak gesteld, wat wijst op onderdiagnostiek.
Dit betekent dat er waarschijnlijk een grotere groep mensen is die zich herkent in AuDHD, zonder dat dit officieel zo benoemd wordt.
Herken je jezelf hierin en merk je dat je vastloopt in bijvoorbeeld energie, motivatie of overprikkeling? In andere artikelen gaan we dieper in op hoe dit er in het dagelijks leven uitziet en wat je concreet kunt doen. Zo kan bijvoorbeeld een seizoenswisseling, zoals de herfst en winter, extra impact hebben op je energie en stemming wanneer je ADHD of AuDHD hebt.
Behandeling bij AuDHD: waarom begrijpen de eerste stap is
Omdat AuDHD geen officiële diagnose is, bestaat er geen standaardbehandelprotocol. Een klassieke ADHD-aanpak richt zich vaak op activering, plannen en structureren. Bij AuDHD kan dit leiden tot extra spanning wanneer prikkelverwerking en belastbaarheid onvoldoende worden meegenomen.
Andersom kan een sterk autismegerichte aanpak, met veel nadruk op prikkelreductie en vaste routines, leiden tot onderprikkeling en verlies van motivatie.
Of zoals cliënten het soms verwoorden:
“Of ik word over mijn grens geduwd, of ik kom nergens meer op gang.”
Wat helpt bij AuDHD?
Bij AuDHD zien we in de praktijk vaak dat effectieve begeleiding verloopt in stappen: begrijpen, reguleren, en daarna structureren en ontwikkelen.
1. Begrijpen
Wat het meeste verschil maakt, is beginnen met begrijpen. Begrijpen hoe jouw AuDHD werkt:
- hoe jouw brein prikkels verwerkt
- waar spanning oploopt
- wat energie kost en wat energie geeft
Veel mensen herkennen dat ze óf te veel aan staan, óf juist vastlopen en moeite hebben om daar grip op te krijgen. Inzicht helpt om dit patroon te doorbreken.
2. Reguleren
Vanuit dat begrijpen wordt regulatie mogelijk. Zolang het zenuwstelsel structureel overbelast is, zijn executieve functies vaak moeilijker toegankelijk. Executieve functies (ook wel uitvoerende functies) zijn de vaardigheden die nodig zijn om gedrag te sturen, zoals plannen, prioriteren, beginnen aan taken en volhouden.
Regulatie betekent onder andere:
- signalen van overbelasting leren herkennen
- op tijd herstellen
- je tempo leren aanpassen
3. Structuur en ontwikkeling
Pas daarna wordt structuur echt helpend. Niet als strak schema, maar als flexibel hulpmiddel dat meebeweegt met jouw belastbaarheid. Zo ontstaat er ruimte voor ontwikkeling: vaardigheden opbouwen, keuzes maken en richting geven aan je dagelijks functioneren.
Behandeling bestaat vaak uit een combinatie van:
- psycho-educatie
- regulatievaardigheden
- praktische ondersteuning
- en eventueel medicatie
De echte uitdaging komt zodra jouw systeem samengaat met werk, school, gezin, etc.
Tot slot
AuDHD is geen modewoord, maar een poging om een complex en veelvoorkomend patroon beter te begrijpen. Het laat zien dat neurodiversiteit zich niet altijd laat vangen in afzonderlijke categorieën.
Voor veel mensen ligt de sleutel niet in harder proberen, maar in beter begrijpen en afstemmen. Juist dat inzicht maakt dat verandering vaak wél mogelijk wordt op een manier die past bij hoe jouw systeem werkt.
Vanuit ADHDVISIE
Bij ADHDvisie zien we dagelijks hoe vaak kenmerken van ADHD en autisme samen voorkomen, en hoe complex dat functioneren kan zijn. In onze visie begint effectieve begeleiding bij inzicht. Dit betekent dat begeleiding bij ADHDvisie niet begint met interventies, maar met begrijpen: hoe werkt jouw brein, waar ontstaat overbelasting, en wat heb jij nodig om te kunnen schakelen? Vanuit dat inzicht werken we aan regulatie, flexibele structuur en ontwikkeling. Dor samen te onderzoeken wat past. Dat is de basis van duurzaam functioneren.
De auteur
Janneke Lenders-Goossens is GZ-psycholoog met 
voor ADHD. Zelf is ze bekend met ADHD met een vleugje au. Ze is mede-oprichter van ADHDVISIE | ADHD PROOF® Academy, waar ze samen met haar partner Pim Lenders (GZ-psycholoog) mensen met ADHD en AuDHD helpt om beter samen te werken met hoe ze functioneren. Een plek waar haar creatieve energie, kennis en ervaringsdeskundigheid samenkomen. De trainingen gaan verder, juist daar waar veel andere ophouden. En de valkuilen voor mensen met neurodivergentie? Die kent ze als geen ander.
Meer weten over ons aanbod?
Of Lees verder over:
ADHD en perfectionisme
Rejection Sensitive Dysphoria bij ADHD
Waarom veel volwassenen pas later ontdekken dat ze ADHD hebben.