Auteur: Pim Lenders, GZ-psycholoog mét ADHD.
ADHD paralysis wordt ook wel ADHD verlamming genoemd. Hoewel dit geen officiële medische term is, gebruiken veel volwassenen met ADHD deze woorden om de ervaring van blokkeren, vastlopen of niet kunnen starten te beschrijven. Veel mensen ervaren ADHD verlamming als een soort mentale blokkade waarbij zij iets wíllen doen, maar toch niet in beweging komen
Ik wil het wel doen, maar ik kom niet in beweging.
Misschien herken je het wel, net als veel volwassenen met ADHD. Je weet precies wat je moet doen, misschien denk je er zelfs al uren of dagen aan. En toch gebeurt er… niets. Met een beetje pech blijf je scrollen, nadenken, uitstellen of verdoofd voor je uitkijken. En ondertussen groeit van binnen de spanning, het schuldgevoel of de frustratie.
Veel van de mensen die wij behandelen of begeleiden beschrijven het als volgt:
“Mijn hoofd wil wel, maar mijn lichaam doet niet mee.”
En online wordt dit steeds vaker omschreven als ADHD paralysis. Of in het Nederlands, ADHD verlamming. Een beschrijving voor ernstige blokkade- of overweldigingsmomenten bij ADHD, vaak gepaard gaande met angst. ADHD verlamming wordt het in het Nederlands ook wel genoemd. Hoewel ADHD paralysis geen officiële DSM-term is, herkennen veel mensen met ADHD zich sterk in deze ervaring van blokkeren, vastlopen of niet kunnen starten ondanks motivatie of intentie. En voor veel mensen voelt dit veel ernstiger dan “gewoon uitstelgedrag”.
Wat is ADHD paralysis (ADHD verlamming)?
Wanneer iemand over ADHD paralysis spreekt verwijst diegene meestal naar momenten waarop iemand:
niet kan beginnen, geen keuzes meer kan maken, overweldigd raakt, of helemaal vastloopt.
Je kan daarbij denken aan bijvoorbeeld blijven hangen in denken, verlamd raken door teveel opties of urenlang niet kunnen beginnen aan een taak. Ook kan iemand bij stress of overweldiging helemaal dichtklappen. Vaak gaat dit dan samen met spanning, frustratie, mentale chaos of schaamte. Ook horen wij geregeld terug dat mensen het beschrijven alsof hun brein: “bevriest”.
Voor sommige volwassenen speelt ook overprikkeling een belangrijke rol. Wanneer het brein al veel informatie, prikkels of verantwoordelijkheden tegelijk moet verwerken, wordt het nog moeilijker om overzicht te houden en te starten. Daardoor kan een ADHD verlamming sneller ontstaan.
ADHD paralysis is geen luiheid
Als je jarenlang herhaaldelijk hebt gemerkt dat dingen die je je voorgenomen hebt niet lukte kan je hierbij leren dat je niet op jezelf of je voornemens om eregens aan te beginnen kunt vertrouwen. Dit kan leiden tot zelfkritiek wanneer men sen zich afvragen
“Waarom doe ik het gewoon niet?”
We zien dat dit kan leiden tot negatieve gedachtes over jezelf, zoals “Ik ben lui.” of “Ik heb geen discipline.”
Maar ADHD paralysis is geen onwil. Onderzoek naar ADHD laat zien dat problemen met je uitvoerende of executieve functies een grote invloed kunnen hebben op het starten, je vermogen om daadwerkelijk in actie te komen. De stap tussen willen en doen kan soms extreem groot voelen.
De “blokkeerstand” of blokkeren bij ADHD
Binnen de ADHD PROOF Training gebruiken wij soms het beeld van een soort: blokkeerstand.
Vaak horen wij van mensen terug dat ze blijven nadenken, analyseren, scrollen terwijl het echt beginnen nauwelijks lukt.
Vanuit moderne hersennetwerkmodellen rondom ADHD wordt onder andere gekeken naar de samenwerking tussen taakgerichte netwerken, aandachtssystemen, en het zogenaamde default mode network (het netwerk dat actief is tijdens afdwalen, nadenken en interne gedachten).
Bij ADHD lijkt het schakelen tussen deze netwerken soms minder soepel te verlopen.
Daardoor kan het voelen alsof: het “doe-netwerk” onvoldoende op gang komt, terwijl het brein wel actief blijft in denken, piekeren, afdwalen of overanalyseren.
Hoewel ADHD paralysis geen officiële neurologische term is, herkennen veel volwassenen deze ervaring van:
“vastzitten tussen denken en doen.” De stand waarin je blokkeert dus.
Waarom beginnen zo moeilijk is bij ADHD
Wanneer je blokkeert schakelt het dwaal-netwerk van je brein niet actief over naar je doe- netwerk.
Ook lopen er meerdere processen tegelijk vast: overzicht verliezen, overweldiging, moeite met prioriteren, tijdsblindheid. Dit kan weer zorgen voor perfectionisme, en effect hebben op je emoties of zelfgevoel. Het is dus vaak niet “gewoon beginnen” maar meer “een enorme berg waar je hoopt een ingang te kunnen vinden.”
Soorten ADHD verlamming
ADHD paralysis ziet er niet bij iedereen hetzelfde uit. Sommige volwassenen raken verlamd door te veel keuzes en blijven eindeloos nadenken over wat de beste optie is. Anderen weten precies wat er moet gebeuren, maar krijgen zichzelf niet in beweging. Weer anderen merken dat hun systeem volledig vastloopt wanneer spanning, overprikkeling, perfectionisme of mentale belasting te hoog oplopen. Het resultaat kan er aan de buitenkant heel verschillend uitzien, maar van binnen beschrijven veel mensen hetzelfde gevoel: willen bewegen, maar niet kunnen. Juist daarom is ADHD paralysis waarschijnlijk geen op zichzelf staand probleem, maar eerder een verzamelnaam voor verschillende manieren waarop executieve functies, emotieregulatie, stress en overbelasting kunnen samenkomen in één ervaring van blokkeren.
De rol van executieve functies
Executieve functies helpen ons onder andere met starten, plannen, schakelen en prioriteren. Bij ADHD werken deze processen vaak minder automatisch en kunnen taken snel voelen als te groot, te veel, te onduidelijk of te zwaar en dit al helemaal bij saaie, grote of onduidelijke taken.
Overweldiging speelt vaak een grote rol
Vaak blokkeren mensen omdat hun brein teveel tegelijk probeert vast te houden. Iemand ziet bijvoorbeeld alle stappen tegelijkertijd, anticipeert al op stress of falen, is bang iets te vergeten of weet niet waar hij of zij moet beginnen.
Hierdoor kan een soort van mentale kortsluiting ontstaan waarin je kan blijven nadenken of helemaal stilvallen. Voor anderen kan dit overkomen als passiviteit, maar voor degene met ADHD voelt het vaak als complete paniek of overweldiging.
Perfectionisme en ADHD paralysis
Soms kan spanning om te beginnen extra vergroot worden door perfectionisme, een compensatiestrategie die we bij veel mensen met ADHD terugzien omdat mensen bijvoorbeeld kritiek willen voorkomen, bang zijn om fouten te maken of zichzelf vergelijken met anderen. Beginnen kan hierdoor extra gevaarlijk worden, want als je begint, kun je falen.
Perfectionisme kan dus om deze reden bijdragen aan blijven uitstellen, eindeloos voorbereiden of wachten op het “juiste moment”.
ADHD paralysis en emotieregulatie
Onderzoeken laat steeds sterker zien dat ADHD niet alleen gaat over aandacht, maar ook over emotieregulatie. Emoties zoals schaamte en overweldiging kunnen door mensen met ADHD veel intenser worden beleefd.
Daardoor kan een taak onbewust gekoppeld raken aan falen, stress of schuldgevoel. En wanneer je lijf teveel spanning ervaart, kan het brein juist minder goed prioriteren, plannen of overzicht houden.
Sommige volwassenen beschrijven ADHD paralysis daarom alsof hun systeem letterlijk “bevriest”. Binnen stress- en zenuwstelselmodellen, zoals de polyvagaaltheorie, wordt soms gesproken over shutdown- of immobilisatiereacties wanneer spanning, overweldiging of stress te hoog oploopt. Hoewel ADHD paralysis niet hetzelfde is als een dorsale toestand, herkennen sommige volwassenen met ADHD wél overlap tussen: blokkeren, overprikkeling, mentale uitputting, cognitieve chaos, en het gevoel dat hun systeem tijdelijk “uitvalt”.
Zeker wanneer langdurige overprikkeling, stress of overbelasting zich opstapelen.
Dat betekent overigens niet dat ADHD paralysis alleen een zenuwstelselprobleem is. Waarschijnlijk spelen meerdere processen tegelijk een rol waaronder executieve functies, emotieregulatie, stressregulatie, en mentale belasting.
Maar voor veel volwassenen helpt het wel om te begrijpen dat blokkeren niet altijd betekent dat ze niet willen maar dat hun systeem mogelijk overbelast is geraakt.
Hyperfocus en verlamming kunnen naast elkaar bestaan
Vaak wordt ADHD paralysis of ADHD verlamming door de omgeving slecht begrepen omdat anderen denken;
“Maar je kunt toch wél uren hyperfocussen?”
En dit is een bijzonder contrast want veel volwassenen kunnen volledig opgaan in iets interessants, urenlang geconcentreerd zijn, of super productief zijn wanneer iet urgent voelt en volledig blokkeren bij saaie onduidelijke taken zoals administratie. Dit komt vermoedelijk omdat de breinnetwerken bij ADHD en de regulatie van dopamine anders werken.
Als druk helpt bij ADHD verlamming
Wanneer iets urgent is kan dit soms helpen bij ADHD verlamming, bijvoorbeeld, de deadline die dichtbij is.
Dat komt waarschijnlijk doordat urgentie het brein tijdelijk sterker activeert.
Dit kan ertoe leiden dat mensen met ADHD functioneren van deadline naar deadline, van crisis naar crisis of alleen onder hoge druk.
Dat kan misschien effectief lijken, maar kost vaak ontzettend veel energie.
Strategieen die kunnen helpen bij ADHD paralysis of ADHD verlamming.
Strategie 1: maak taken kleiner dan logisch voelt
Misschien probeer je jezelf te motiveren met: “Ik moet gewoon beginnen.”
Maar als een taak overweldigend voelt, helpt het brein vaak meer bij extreem kleine stappen. Dus wat niet werkt is de gedachte, “Ik moet mijn administratie doen.”
Maar ik ga mijn,
laptop openen, het document openen, één mail lezen, vijf minuten beginnen. Hoe klein het ook lijkt de eerste activatie is vaak het moeilijkste en daarmee belangrijkste deel.
Strategie 2: stop met wachten op motivatie
Misschien wacht je onbewust op momenten van energie, focus, motivatie, rust. Of gewoon het perfecte moment. Vaak kun je dan lang wachten..
Als je ADHD het ontstaat motivatie vaak pas ná de activatie. Dus je brein gaat soms pas “aan” gaat nadat je al begonnen bent.
Daarom helpt het vaak om kleiner te starten, tijd te begrenzen (ik doe dit maar heel even) en de drempel zo laag mogelijk te maken.
Strategie 3: maak je keuzes concreet
Je kunt blokkeren (of in paniek raken) omdat alles tegelijk belangrijk voelt.
Daardoor raakt je brein overweldigd en besluiteloos.
Herken je dit, dan helpt het vaak om keuzes: extreem concreet te maken.
Hierbij kan je jezelf vragen stellen als;
- “Wat is de allerkleinste eerste stap?”
- “Wat hoeft nu nog niet?”
- “Wat is goed genoeg voor vandaag?” En neem hier dan ook maximaal 2-3 taken.
Zo heb je meer houvast.
Strategie 4: let op overprikkeling!
Herken je dat ook, dat je jezelf probeert harder te pushen wanneer je blokkeert? Soms helpt pushen niet want zit er juist uitputting, overprikkeling, slaaptekort als reden onder het blokkeren. Wanneer hier sprake van is nemen je executieve functies verder af.
Soms is eerst uitrusten of even ontprikkelen daardoor belangrijker dan meer dan nóg harder proberen. Het kan moeilijk zijn om jezelf dit te gunnen, maar wel heel helpend.
Strategie 5: mildheid werkt vaak beter dan zelfkritiek
Vaak reageren mensen op ADHD paralysis met boosheid, schaamte, frustratie, of zelfkritiek.
Het lukt me alweer niet!
En dat is begrijpelijk, want vaak heb je geleerd dat je niet kunt vertrouwen dat je doet wat je jezelf hebt voorgenomen. Maar stress of boosheid richting jezelf maakt starten meestal moeilijker.
Veiligheid helpt vaak beter dan constante druk.
Dus in plaats van jezelf af te vragen “Waarom doe ik dit nou weer?” is het beter om te kijken “Oké… mijn systeem loopt vast. Wat heeft het nu nodig om weer in beweging te komen?”
Dat verschil lijkt klein. Maar voelt vaak totaal anders.
ADHD paralysis / ADHD verlamming betekent niet dat je niet wilt
Misschien herken je het, dat gevoel dat je urenlang vastzit terwijl je wéét wat belangrijk is.
Dat je jezelf steeds opnieuw teleurstelt. Of bang bent dat anderen denken dat je lui bent.
Veel volwassenen met ADHD dragen daar veel schaamte over.
Maar blokkeren betekent meestal helemaal niet dat je niet wilt.
Vaak betekent het eigenlijk dat:
- je brein overbelast raakt,
- executieve functies vastlopen,
- of spanning te hoog oploopt.
Dat begrijpen haalt niet alle problemen weg maar kan wel een deel van de negatieve zelfspraak verminderen.
ADHD paralysis gaat niet alleen over taken
Veel volwassenen met ADHD lopen niet alleen vast op het starten van taken. Ze lopen soms ook vast in hoe zij naar zichzelf zijn gaan kijken.
Wanneer je jarenlang ervaart dat dingen die voor anderen vanzelf lijken te gaan jou veel moeite kosten, kan dat invloed hebben op je zelfbeeld. Sommige mensen gaan twijfelen aan zichzelf. Anderen worden perfectionistisch, gaan harder hun best doen of proberen steeds te compenseren.
Daardoor gaat ADHD soms niet alleen over aandacht, motivatie of executieve functies.
Het gaat ook over het gevoel anders te zijn.
Anders dan collega’s.
Anders dan vrienden.
Anders dan de verwachtingen die je voor jezelf hebt.
Veel volwassenen die wij spreken zijn niet alleen vermoeid van het blokkeren zelf. Ze zijn ook moe van de strijd die ze al jarenlang met zichzelf voeren.
Daarom kijken wij binnen ADHDVISIE niet alleen naar hoe ADHD werkt, maar ook naar wat jarenlang leven met ADHD met iemand kan doen.
Want begrijpen waarom je vastloopt is vaak niet alleen de eerste stap naar verandering.
Het is soms ook de eerste stap naar meer mildheid voor jezelf.
Wat wij bieden
In onze trainingen helpen wij jou begrijpen hoe je (vermoedelijke) ADHD echt werkt, hoe de dynamiek echt doorwerkt. En wat de gevolgen zijn van het jarenlang leven met ADHD. We kijken met jou naar wat je kan trainen, welke negatieve strategieen je kan ontleren en wat acceptatie nodig heeft.
Wil je laagdrempelig kennismaken, misschien is onze mini-training Begrijp ADHD | Begrijp jezelf iets voor jou, nu voor maar 7,-
Liefs, Team ADHDVISIE | Psychologen mét en met 💛 voor ADHD.
Bronnen en inspiratie.
- Barkley, R. A. (2015). Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: A Handbook for Diagnosis and Treatment (4th ed.). New York: Guilford Press.
- Barkley, R. A., & Fischer, M. (2010). The unique contribution of emotional impulsiveness to impairment in major life activities in hyperactive children as adults. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 49(5), 503–513.
- Brown, T. E. (2013). A New Understanding of ADHD in Children and Adults: Executive Function Impairments. New York: Routledge.
- Castellanos, F. X., & Proal, E. (2012). Large-scale brain systems in ADHD: Beyond the prefrontal-striatal model. Trends in Cognitive Sciences, 16(1), 17–26.
- Sonuga-Barke, E. J. S., & Castellanos, F. X. (2007). Spontaneous attentional fluctuations in impaired states and pathological conditions: A neurobiological hypothesis. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 31(7), 977–986.
- Volkow, N. D., Wang, G. J., Newcorn, J., Kollins, S. H., Wigal, T. L., Telang, F., Fowler, J. S., Goldstein, R. Z., Klein, N., & Logan, J. (2011). Motivation deficit in ADHD is associated with dysfunction of the dopamine reward pathway. Molecular Psychiatry, 16(11), 1147–1154.
- Child Mind Institute. (z.d.). ADHD Paralysis: Why It Happens and How to Cope. Geraadpleegd via de website van Child Mind Institute.