“Niemand weet, niemand weet… dat ik Repelsteeltje heet.”
Misschien ken je die zin nog uit het sprookje van Repelsteeltje. Het bijzondere aan dat verhaal is niet alleen het mannetje zelf, maar wat er gebeurt zodra zijn naam bekend wordt. Zodra de koningin weet hoe hij heet, verliest hij zijn mysterieuze macht.
En dat lijkt verrassend veel op wat veel volwassenen met ADHD ervaren wanneer zij eindelijk begrijpen wat er met hen aan de hand is.
Samenvatting: De ADHD-diagnose bij volwassenen zorgt voor opluchting en rust, bekend als het ‘Repelsteeltje-effect’, doordat de aandoening een naam krijgt en de mysterieuze macht over het zelfbeeld verliest. Volgens het werk van psychiaters Levinovitz en Aftab vermindert een diagnose onzekerheid en schaamte, doordat chaos context krijgt en men stopt zichzelf verkeerd te interpreteren. Dit proces helpt om van zelfverwijt naar neurobiologisch begrip te gaan, wat het beginpunt vormt voor effectieve zelfzorg. Het artikel adviseert om de diagnose te gebruiken voor beter zelfbegrip en niet als een definitief, beperkend label.
Ik dacht lange tijd dat dít gewoon was wie ik was
Lange tijd dacht ik dat ADHD niet iets was wat invloed had op mij, maar simpelweg wie ik was. Dat mijn chaos, uitputting, uitstelgedrag, emotionaliteit, overprikkeling en voortdurende onrust gewoon mijn persoonlijkheid waren.
Dus probeerde ik hard aan mezelf te werken. Ik zocht naar manieren om eindelijk “normaal” te functioneren en beter grip op mezelf te krijgen.
Misschien herken je dat wel, dat je steeds denkt:
“Als ik gewoon nóg harder mijn best doe, dan lukt het vast wel.”
Terwijl je ondertussen langzaam begint te geloven dat er iets mis is met jou als mens. Voor mij gaf het weten dat ik ADHD had uiteindelijk niet alleen antwoorden. Het gaf vooral rust.
Niet omdat ineens alles opgelost was. Maar omdat ik stopte met mijn klachten alleen te verklaren vanuit mijn karakter, en ze ook begon te begrijpen vanuit mijn neurobiologie.
Wat is het Repelsteeltje-effect bij ADHD?
Het zogenaamde Repelsteeltje-effect (Rumpelstiltskin effect) beschrijft het fenomeen dat iets minder beangstigend of overweldigend wordt zodra het een naam krijgt.
De term verwijst naar het sprookje van Repelsteeltje:
het mysterieuze mannetje verliest zijn macht zodra zijn naam bekend wordt.
In het wetenschappelijke artikel “The Rumpelstiltskin effect: therapeutic repercussions of clinical diagnosis” beschrijven psychiaters Samuel Levinovitz en Awais Aftab hoe een diagnose soms op zichzelf al een therapeutisch effect kan hebben, omdat een diagnose ervaringen begrijpelijker maakt, onzekerheid vermindert, zelfverwijt kan verlagen en mensen helpt om een coherenter verhaal over zichzelf te ontwikkelen.
Hoewel het Repelsteeltje-effect geen officiële psychiatrische diagnose of formele theorie is, sluit het sterk aan bij moderne psychologische inzichten rondom onzekerheid, betekenisgeving en symptoombeleving.
Onderzoeken uit 2025 laten opnieuw zien hoe sterk langdurige onzekerheid samenhangt met psychische stress, angstklachten en gevoelens van controleverlies.
Met andere woorden: het menselijk brein ervaart langdurige onduidelijkheid vaak als bedreigend.
Daarnaast laat recent onderzoek zien dat gevoeligheid voor onzekerheid niet alleen psychologisch merkbaar is, maar zelfs samenhangt met hersengebieden die betrokken zijn bij emotieregulatie, controle en het verwerken van dreiging.
Het betekent dat ons brein voortdurend probeert te begrijpen:
- Waarom lukt dit mij niet?
- Waarom kost alles zoveel energie?
- Waarom raak ik steeds overprikkeld?
- Waarom blokkeer ik zo snel?
- Waarom lijkt het alsof anderen iets kunnen wat ik mis?
En wanneer daar jarenlang geen duidelijk antwoord op komt, zie je bij veel mensen schaamte, zelfkritiek of een gevoel van fundamenteel tekortschieten ontstaan.
Waarom voelen veel volwassenen met ADHD zich “lui” vóór een diagnose?
Net als ikzelf lopen veel mensen met ADHD jarenlang rond met het idee dat ze gewoon harder hun best moeten doen. Maar ADHD gaat helemaal niet over luiheid, of over te weinig intelligentie, want volwassenen met ADHD zijn veel vaker aan het compenseren.
Ze denken méér na.
Doen méér moeite.
Analyseren zichzelf,
Pushen zichzelf steeds opnieuw over grenzen heen.
Alleen is dit vaak niet wat de buitenwereld ziet. Die ziet vaak,
- te laat komen,
- dingen vergeten,
- uitstelgedrag,
- chaotisch gedrag,
- afgeleid raken,
- emoties die intens binnenkomen,
- of moeite met structuur.
En wat nog meer vaak niet gezien wordt, is de hoeveelheid mentale energie die iemand ondertussen probeert te gebruiken om alles bij elkaar te houden.
Waarom geeft een ADHD-diagnose zoveel opluchting?
Een ADHD classificatie (of ook zonder classificatie aan jezelf hebben toegegeven dat je ADHD hebt) is vaak veer meer dan een label.
Psychologisch gebeurt er iets groters. Iets dat ik in mijn werk al zó vaak bij mensen heb zien gebeuren. Bij mensen die jarenlang hebben gedacht dat ze niet okee zijn zoals ze zijn.
Totdat er context komt en dingen op hun plek vallen.
De concentratieproblemen, maar ook, het uitstellen, de overprikkeling, de emotionele intensiteit, de vermoeidheid. Wat Levinovitz en Aftab daarbij mooi beschrijven, is dat een diagnose niet alleen informatie geeft, maar ook psychologisch invloed kan hebben op hoe iemand zichzelf ervaart.
Voor sommige mensen verandert een diagnose het verhaal van “Ik ben niet goed genoeg.” naar:
“Er is een verklaring voor waarom dit zo moeilijk voelt.”
Dat betekent niet dat alles ineens makkelijk wordt. Maar wel dat je stopt met jezelf verkeerd interpreteren. Voor veel mensen verandert het verhaal naar “Mijn brein werkt anders dan ik dacht.”
Van (vermoedelijke) diagnose naar een werkbaar leven met ADHD
Nu je weet dat het wellicht ADHD is, vallen de puzzelstukjes op hun plek. Maar hoe vertaal je dit naar rust op je werk en thuis? In de ADHD PROOF® Mini Training helpen we jou om de herkenning om te zetten in concrete strategieën. Schrijf je vandaag nog in!
ADHD en zelfbeeld
Een veel onderschatte kant van ADHD is wat de ADHD jarenlang met je zelfbeeld doet. Mensen met ADHD, inclusief ikzelf, groeien vaak op met het gevoel dat zij tekortschieten, te veel zijn, niet goed genoeg functioneren, of “gewoon beter hun best moeten doen”.
En wanneer je jarenlang probeert te voldoen aan verwachtingen die niet aansluiten op hoe jouw brein werkt, kan dat diepe sporen achterlaten. Je raakt uitgeput van het maskeren, compenseren, aanpassen en ervoor zorgen niet door de mand te vallen.
Soms ontstaat niet alleen stress, maar ook schaamte. Alsof je herhaaldelijk faalt op iets wat anderen moeiteloos lijkt af te gaan.
Nuance: Een label is niet je identiteit
Tegelijkertijd zit daar ook nuance in. Want een diagnose moet geen hokje worden waar je in verdwijnt. ADHD verklaart veel, maar ook zeker niet alles.
Je bent niet “je ADHD”.
Ook Levinovitz en Aftab waarschuwen dat diagnoses helpend kunnen zijn, maar dat er ook risico’s bestaan wanneer iemand zichzelf volledig gaat reduceren tot een label. Ondertussen is het goed om te beseffen dat een diagnose ook invloed heeft op hoe we gedrag interpreteren. Zodra iets een naam krijgt, gaan mensen vaak anders kijken.
Soms geeft dat eindelijk erkenning en begrip, maar soms ontstaat ook het risico dat álles ineens door de bril van ADHD bekeken wordt.
Terwijl je natuurlijk ook gewoon moe, overprikkeld onzeker of eigenwijs kunt zijn. Een diagnose kan helpen om jezelf beter te begrijpen.
Maar het mag nooit het enige verhaal worden waarmee je naar jezelf kijkt.
Een diagnose hoort daarom geen eindpunt te zijn, maar een beginpunt. Niet:
“Zo ben ik nu eenmaal.”
Maar:
“Oké… als mijn brein zo werkt, wat heb ik dan nodig om beter met mezelf samen te werken?”
Misschien is dát de echte kracht van het Repelsteeltje-effect
Niet een naam die alles oplost, maar dat iets minder eng wordt zodra het begrijpelijk wordt. Omdat je misschien voor het eerst denkt:
“Wacht even…
misschien ben ik niet lui.
Misschien ben ik niet kapot.
Misschien begrijp ik mezelf gewoon eindelijk beter 💛.”
Begrijpen is vaak pas het begin
Begrijpen wat ADHD met je doet is vaak niet het einde van het proces, maar het begin. Want pas wanneer je stopt met vechten tegen jezelf, ontstaat er ruimte om te onderzoeken wat jij eigenlijk nodig hebt. Om beter te leren samenwerken met een brein dat anders werkt dan je misschien jarenlang hebt gedacht.
En misschien is dat uiteindelijk wel waar echte verandering begint.
Niet bij harder proberen, maar bij jezelf eindelijk begrijpen.
Over de auteur
Janneke Lenders-Goossens is BIG-geregistreerd GZ-psycholoog, trainer en medeoprichter van ADHDVISIE en ADHD PROOF ACADEMY. Zij is sinds 2008 werkzaam in de GGZ met als specifiek aandachtsgebied ADHD. In haar werk begeleidt zij volwassenen met ADHD, waarbij zij niet alleen kijkt naar aandacht, planning en executieve functies, maar ook naar de gevolgen van jarenlang leven met ADHD zoals zelfbeeld, perfectionisme, afwijzingsgevoeligheid en relaties. Janneke combineert wetenschappelijke kennis met een praktische en herkenbare aanpak, zodat mensen beter begrijpen hoe ADHD doorwerkt in hun dagelijks leven en wat hen helpt om duurzamer met zichzelf om te gaan.
Samen met Pim Lenders ontwikkelde zij de ADHD PROOF Training, waarin inzicht, zelfbegrip en praktische vaardigheden centraal staan.
Bronnen en Inspiratie
- Marchetti, I. & Bottesi, G. (2025). Onderzoek naar intolerance of uncertainty en psychische klachten.
- Carlson II, K. & Banich, M. (2025). Onderzoek naar onzekerheid, emotieregulatie en hersenstructuren.
- Levinovitz, A & Aftab, A (2025). The Rumpelstiltskin Effect; therapeutic repercussions of clinical diagnosis.
- Inzichten vanuit moderne psychologie rondom betekenisgeving, erkenning en symptoombeleving.
- Het sprookje van Repelsteeltje als metafoor voor psychologische duidelijkheid en erkenning.
- Dopamina Renee die mij de inspiratie gaf voor het schrijven van dit stuk (je weet zelf wel wie je bent als je dit leest
)
)