Auteur: Janneke Lenders-Goossens
GZ-psycholoog (BIG) | mede-oprichter ADHDVISIE | Ervaringsdeskundig
Vaak denk je bij ADHD aan chaos, impulsiviteit, motivatieproblemen, uitstelgedrag of moeite met plannen. Perfectionisme past daar op het eerste gezicht misschien niet zo goed bij. En toch herkennen opvallend veel mensen met ADHD dit:
Je bent lang bezig met kleine details.
Blijft dingen uitstellen omdat het “goed” moet.
Je denkt te veel na voordat je begint, bent streng voor jezelf.
En van binnen voelt het vaak alsof je steeds opnieuw tekortschiet.
Voor sommigen ziet perfectionisme eruit als controle.
Voor anderen juist als blokkeren, uitstellen of helemaal niet meer beginnen.
Want als iets perfect moet… wordt beginnen soms ineens heel erg spannend.
“Ik dacht altijd dat perfectionisme betekende dat ik ambitieus was”
Voor mijzelf was perfectionisme lange tijd iets wat ik eerder zag als een karaktereigenschap dan als iets dat samenhing met ADHD.
Ik dacht dat ik gewoon, hoge eisen stelde, het graag goed wilde doen of moeite had met fouten maken.
Maar daaronder zat iets anders:
de angst om tekort te schieten, anderen teleur te stellen of opnieuw te ervaren dat iets niet lukte zoals ik had gehoopt. Lees ook: RSD bij ADHD
Veel volwassen mensen met ADHD hebben jarenlang ervaren dat dingen anders lopen dan gepland. Dat kan langzaam invloed krijgen op hoe veilig het voelt om fouten te maken, jezelf te laten zien of ergens écht voor te gaan.
Waarom perfectionisme bij ADHD vaak anders werkt
Perfectionisme bij ADHD gaat meestal niet zozeer over “alles netjes willen doen”.
Vaak heeft het ook te maken met:
- zelfbeeld,
- emotieregulatie,
- kritiekgevoeligheid,
- controle,
- voorbereiden zodat je niets mist of vergeet,
- vasthouden van overzicht,
- en de angst om opnieuw vast te lopen.
Wanneer je ADHD hebt, heb je vaak jarenlang geprobeerd grip te krijgen op:
de chaos, vergeetachtigheid, uitstelgedrag, impulsiviteit of het gevoel anderen steeds teleur te stellen. Perfectionisme kan dan langzaam een manier worden om fouten, kritiek of afwijzing proberen te voorkomen. Het ontstaat dan niet zomaar, maar als een manier om grip, controle of veiligheid te proberen behouden wanneer dingen overweldigend voelen. Omdat je jezelf probeert te beschermen tegen het gevoel niet goed genoeg te zijn.
De behoefte aan verbinding, autonomie en “goed genoeg” zijn
Onder perfectionisme zit dus vaak niet alleen controle, maar ook een diepe behoefte aan verbinding en veiligheid.
Veel mensen met ADHD hebben al vroeg in hun leven ervaren dat zij: “te veel” waren, te druk, te gevoelig, te chaotisch, of steeds opnieuw gecorrigeerd werden.
Daardoor kan soms langzaam het gevoel ontstaan dat jezelf zijn niet altijd vanzelfsprekend veilig is. Perfectionisme kan dan een manier worden om: kritiek te voorkomen, afwijzing vóór te zijn, of verbonden te blijven met anderen.
Vanuit die dynamiek ontstaat vaak een innerlijke strijd tussen autonomie en verbinding:
Durf ik echt mezelf te zijn? Of moet ik mij aanpassen om geaccepteerd te blijven? Juist dat aanpassen maakt dat sommigen langzaam verwijderd raken van wat zij zelf voelen, nodig hebben of belangrijk vinden.
Binnen psychologische theorieën over motivatie en welzijn wordt vaker beschreven hoe belangrijk basisbehoeften zoals autonomie, verbinding en competentie zijn voor psychisch functioneren. Want wanneer iemand zich langdurig moet aanpassen, vaker kritiek ervaart of het gevoel heeft tekort te schieten, kan dat veel invloed hebben op je motivatie, zelfbeeld en spanning.
De link tussen perfectionisme en uitstelgedrag
Perfectionisme en uitstelgedrag bij ADHD gaan opvallend vaak samen.
Want hoe belangrijker iets voor je voelt, hoe meer spanning er soms ontstaat.
Wat als het mislukt?
Wat als ik het niet goed genoeg doe?
Wat als anderen zien dat ik het eigenlijk niet kan?
Dan wordt beginnen ineens niet meer alleen een praktische taak. Maar ook een emotioneel risico.
Want als iets niet direct goed genoeg voelt, wordt beginnen soms steeds moeilijker. Hierdoor kan je eindeloos gaan nadenken, verstrikt raken in alles-of-niets denken, blijven voorbereiden, moeilijker keuzes maken, blijven herschrijven of misschien wel helemaal blokkeren.
“Soms ben je dan drie uur bezig met ‘even snel iets sturen’… om uiteindelijk alleen een onderwerpregel te hebben aangepast.”
Niet omdat je niet wilt.
Maar omdat er zó veel druk op komt te staan.
Wat de wetenschap hierover zegt
Onderzoek laat zien dat volwassenen met ADHD vaker problemen ervaren rondom zelfbeeld, emotieregulatie en kritiekgevoeligheid. Ook perfectionistische copingstrategieën lijken vaker voor te komen bij mensen die langdurig negatieve feedback, afwijzing of gevoelens van falen hebben ervaren.
Daarnaast speelt bij ADHD vaak een verschil in taakinitiatie (starten met een taak), zelfregulatie en motivatie een rol. ADHD-onderzoeker Russell Barkley beschreef ADHD daarom niet alleen als een probleem met aandachtstekort, maar vooral als een probleem van zelfregulatie en uitvoering in het dagelijks leven.
Dat betekent dat wanneer je ADHD hebt je vaak wél weet wat je wil doen, maar moeite hebt om je gedrag consistent aangestuurd te krijgen, zeker wanneer spanning, perfectionisme of emotionele druk toenemen.
Waarom harder pushen meestal niet helpt
Sommige mensen reageren op perfectionisme door nóg harder voor zichzelf te worden.
Meer discipline.
Meer controle.
Meer druk.
Maar meestal maakt dat de spanning alleen maar groter. Want perfectionisme verdwijnt meestal niet door nóg hogere eisen te stellen aan jezelf.
Verandering begint vaak pas wanneer je beter begrijpt:
- waarom de druk ontstaat,
- wat je probeert te voorkomen,
- hoe ADHD invloed heeft op je emotieregulatie,
- en hoe je veiliger kunt leren omgaan met fouten, spanning en imperfectie.
Perfectionisme gaat vaak niet over perfect willen zijn
Meestal gaat perfectionisme uiteindelijk helemaal niet over perfect willen zijn.
Maar over niet willen falen, niet opnieuw afgewezen willen worden, controle of overzicht proberen te houden, of proberen te voorkomen dat je jezelf opnieuw teleurstelt.
En daarom voelt perfectionisme vaak zo uitputtend.
Je bent voortdurend bezig met anticiperen, met controleren, aanpassen, nadenken, vermijden of jezelf onder druk zetten. Of je kan enorm vastlopen in details. Niet omdat details belangrijker zijn dan het grotere geheel, maar omdat controle, overzicht en “het goed willen doen” tijdelijk rust lijken te geven.
En ergens onderweg raak je soms het gevoel kwijt dat dingen ook gewoon “goed genoeg” mogen zijn. Dat kost enorm veel energie.
De valkuil voor mensen met ADHD is dat zij vaak onbewust verwachten dat perfectionisme uiteindelijk rust, controle of voldoening gaat opleveren. Dat wanneer je het maar goed genoeg doen: je spanning verdwijnt, je tevreden gaat zijn of je wel goed genoeg gaat voelen.
Maar in de praktijk werkt perfectionisme vaak anders.
Want de lat verschuift steeds opnieuw.
Wat eerst “goed genoeg” leek, voelt daarna alweer onvoldoende. Daardoor ontstaat bij veel mensen een voortdurende innerlijke druk of kritische stem die blijft corrigeren en fouten uitvergroot. Je raakt daardoor gewend om vooral te kijken naar wat niet goed genoeg ging, in plaats van stil te staan bij wat eigenlijk al wél lukt.
Ook hoor ik vaak terug dat mensen pas in beweging lijken te komen wanneer de druk hoog genoeg wordt. Spanning, belangrijkheid of een deadline kunnen tijdelijk helpen om te focussen. Daardoor raken sommige mensen gewend aan functioneren onder hoge druk, terwijl rustiger of meer geleidelijk werken juist moeilijker kan voelen.
Wat helpt dan wel bij perfectionisme?
Het is belangrijk te beseffen dat verandering niet begint bij nóg harder je best doen of proberen alles perfect onder controle te houden.
Wat vaak meer helpt is:
- beter begrijpen waar de spanning vandaan komt,
- leren herkennen wanneer druk oploopt,
- milder leren kijken naar jezelf,
- realistischer verwachtingen ontwikkelen,
- en stap voor stap ervaren dat fouten niet automatisch betekenen dat jij tekortschiet.
Dat is meestal geen snelle oplossing, maar een proces van bewustwording, oefenen en opnieuw leren samenwerken met jezelf.
Leren samenwerken met jezelf in plaats van tegen jezelf
Binnen ADHDVISIE en in de ADHD PROOF training,begeleid door psychologen mét ADHD. kijken we bij perfectionisme niet alleen naar gedrag, maar ook naar de onderliggende dynamiek van ADHD, zelfbeeld, emotieregulatie en jarenlang compenseren.
Want vaak heb je niet geleerd om milder naar jezelf te kijken, maar om nog harder je best te doen.
Terwijl echte verandering vaak juist begint wanneer je niet langer voortdurend tegen jezelf hoeft te vechten.
Meer grip krijgen op perfectionisme bij ADHD
Binnen de ADHD PROOF Training besteden wij onder andere aandacht aan perfectionisme, uitstelgedrag, emotieregulatie, zelfbeeld en het leren herkennen van wat jij nodig hebt om duurzamer met jezelf samen te werken.
Niet vanuit nóg harder proberen of perfecte routines maar vanuit inzicht, praktische strategieën en beter begrijpen hoe ADHD invloed heeft op gedrag, emoties en spanning van moment tot moment.
De auteur
Janneke Lenders-Goossens is GZ-psycholoog met 
voor ADHD en mede-oprichter van ADHDVISIE | ADHD PROOF® Academy. Samen met Pim Lenders en Rosa Jurgens helpt ze volwassenen met ADHD en om beter te begrijpen hoe ze functioneren en vooral: hoe ze kunnen stoppen met vechten tegen zichzelf.
Binnen haar werk combineert ze wetenschappelijke kennis over ADHD, neurodiversiteit, emotieregulatie en het zenuwstelsel met praktijkervaring, creativiteit en ervaringsdeskundigheid. Haar stijl kenmerkt zich door diepgang, herkenning en het zoeken naar wat er onder gedrag ligt. Niet alleen kijken naar planning of symptomen, maar juist naar motivatie, zelfbeeld, stress, overprikkeling en de voortdurende strijd die veel mensen met ADHD van binnen ervaren. Meer weten over ons?
Ze is onder andere geschoold in:
CGT, EMDR, Schematherapie, ADHD-diagnostiek en behandeling (ADHD Kenniscentrum Volwassenen), Autisme diagnostiek, emotieregulatie en stressregulatie. Daarnaast werkt zij vanuit aanvullende inzichten rondom het zenuwstelsel, motivatie en zelfregulatie, waaronder polyvagaaltheorie en ervaringsgerichte methodieken.
Meer weten? Lees ook over ADHD en tijdblindheid