Aanmelden

Waarom veel volwassenen met ADHD ondanks behandeling blijven vastlopen

Inhoudsopgave of lees verder bij

Auteur: Pim Lenders GZ-psycholoog (BIG) | Oprichter ADHDVISIE | Ervaringsdeskundig
Pim is sinds 2009 werkzaam als psycholoog en gespecialiseerd in ADHD bij volwassenen, executieve functies, motivatieproblematiek en emotieregulatie.

AD(H)D kan je alleen met medicatie behandelen toch?

Dit is een vraag die ik vaak van huisartsen of collega-psychologen krijg. Want, kan je er eigenlijk wel wat aan doen? Je bent toch gewoon zo?

De reguliere behandeling van ADHD bestaat vaak uit medicatie, psycho-educatie en soms een vaardigheidstraining gericht op planning, structuur en concentratie. Daarnaast kan cognitieve gedragstherapie helpen bij bijvoorbeeld zelfbeeld, angst, stemming of stressklachten.

Toch merken veel volwassenen met ADHD dat zij, ondanks behandeling of begeleiding, blijven vastlopen op thema’s zoals:

  • motivatie,
  • uitstelgedrag,
  • overprikkeling,
  • emotieregulatie,
  • zelfkritiek,
  • of chronische mentale onrust.

Veel mensen geven aan dat zij nog meer uitleg, herkenning of praktische handvatten missen om beter te begrijpen hoe ADHD invloed heeft op hun dagelijks functioneren.

Gedurende mijn werkperiode binnen de specialistische GGZ merkte ik steeds vaker hoe complex ADHD eigenlijk is en hoeveel volwassenen behoefte hebben aan méér verdieping, herkenning en praktische vertaalslagen naar het dagelijks leven.

Vanuit die gedachte ontstond uiteindelijk de ADHD Proof Academy en de ADHD Proof Training.

Dit artikel gaat over

Wat veel volwassenen met ADHD missen in begeleiding of behandeling

  • Twee problemen waar veel volwassenen met ADHD tegenaan lopen
  • Vier belangrijke inzichten over ADHD bij volwassenen
  • Wat belangrijk kan zijn in het leren omgaan met ADHD naast het reguliere aanbod

Twee problemen waar veel volwassenen met AD(H)D tegenaan lopen

Probleem 1: medicatie werkt niet voor iedereen voldoende

Medicatie kan voor veel mensen met ADHD helpend zijn, maar blijkt niet voor iedereen voldoende om langdurig grip te krijgen op motivatie, planning, emotieregulatie of dagelijks functioneren.

Mijn ervaring in het werken met mensen met ADHD is het volgende:

  • Een deel van de mensen heeft zoveel baat bij medicatie dat zij hiermee voldoende geholpen zijn.
  • Voor een andere groep werkt medicatie wel, maar blijft aanvullende begeleiding, coaching of psycho-educatie belangrijk.
  • Daarnaast is er ook een groep mensen die onvoldoende effect ervaart of last heeft van bijwerkingen.

Conclusie

Voor sommige mensen met ADHD is medicatie erg belangrijk of zelfs noodzakelijk.

Tegelijkertijd hebben veel volwassenen met ADHD daarnaast behoefte aan aanvullende begeleiding, psycho-educatie, coaching of praktische strategieën die beter aansluiten bij hun dagelijks functioneren.

Probleem 2: Waarom standaard strategieën niet altijd voldoende helpen

Vaardigheidstraining richt zich vaak op:

  • prioriteren,
  • verminderen van afleiding,
  • aanpakken van uitstelgedrag,
  • en verbeteren van planning.

Dat klinkt logisch. Maar lees eens onderstaande beschrijving van hoe veel volwassenen ADHD ervaren:

Door je ADHD-brein voel je vaak een voortdurende mentale strijd om taken uit te voeren, werkzaamheden of schoolopdrachten af te ronden soms zelfs met medicatie. Je hoofd voelt overvol en je strijdt al je hele leven tegen een gevoel van onrust. In meer of mindere mate ben je chaotisch, ongestructureerd of snel afgeleid, wat later weer paniek of stress geeft.

Het voelt soms alsof het voortdurend moeite kost om simpelweg mee te doen:

  • op werk,
  • tijdens een studie,
  • binnen relaties,
  • of in het dagelijks leven.

Je herpakt jezelf, maar voelt je daarna weer uitgeput en moe.

Je merkt dat je anders bent.

Je maakt een planning of neemt je voor iets te doen, maar het komt er niet van. Je stelt het uit, raakt afgeleid of vergeet wat je wilde doen.

Daardoor raken veel volwassenen teleurgesteld in zichzelf en gaan zij zichzelf streng toespreken, soms in de hoop dat zij dan eindelijk wél doen wat ze zich hebben voorgenomen.

Ook stemming, motivatie en energie kunnen hieronder lijden.

Veel volwassenen met ADHD merken dat praktische strategieën, therapie of medicatie helpend kunnen zijn, maar dat dit niet altijd voldoende antwoord geeft op de voortdurende mentale strijd, overprikkeling, motivatieproblemen of zelfkritiek die zij ervaren.

Wat veel volwassenen met ADHD daarnaast nog missen

  • Hoe ADHD invloed heeft op motivatie, emotieregulatie, energie en dagelijks functioneren.
  • Hoe de dynamiek van jouw ADHD-brein doorwerkt in werk, studie, relaties en zelfbeeld.
  • Waarom algemene strategieën of standaardadviezen niet altijd voldoende aansluiten bij hoe iemand met ADHD functioneert.
  • Wat je daarnaast nog meer kunt doen in de omgang met ADHD.
  • Begrijpen waarom bepaalde oefeningen, strategieën of aanpassingen belangrijk kunnen zijn in het leren omgaan met ADHD.

Veel volwassenen ervaren meer rust en herkenning wanneer zij beter begrijpen hoe ADHD invloed heeft op hun gedrag, motivatie en dagelijks functioneren

Vier belangrijke inzichten over ADHD bij volwassenen

Wat er niet klopt aan de term ADHD

ADHD betekent officieel: aandachtstekortstoornis met of zonder hyperactiviteit.

Maar gaat ADHD alleen over aandacht of concentratie?

Veel volwassenen merken dat ADHD eigenlijk invloed heeft op veel meer:

motivatie, emotieregulatie, planning, taakinitiatie, energie, impulsiviteit, zelfbeeld, en dagelijks functioneren.

Dr. Russell Barkley, klinisch neuropsycholoog en één van de bekendste ADHD-onderzoekers ter wereld, beschrijft ADHD daarom vooral als een probleem in zelfregulatie en executieve (uitvoerende) functies.

Het doel is hierbij niet om dé perfecte naam voor ADHD te vinden, maar om beter te begrijpen hoe ADHD invloed heeft op gedrag en dagelijks functioneren.

Een belangrijk patroon bij ADHD op gedragsniveau.

Veel volwassenen met ADHD herkennen het volgende patroon:

  • Je neemt jezelf iets voor, maar het lukt niet om het op tijd of consequent uit te voeren.
  • Je hebt moeite om gedrag vol te houden richting doelen die belangrijk zijn voor de toekomst.
  • Je raakt sneller afgeleid, overweldigd of je motivatie valt plotseling weg.

Om gedrag te sturen maken mensen gebruik van executieve functies:
vaardigheden zoals:

  • plannen,
  • aandacht reguleren,
  • overzicht houden,
  • motivatie vasthouden,
  • impulsen remmen,
  • en gedrag organiseren richting een doel.

Juist deze functies verlopen bij ADHD vaak anders.

Je zou ADHD daarom ook breder kunnen bekijken dan alleen als een aandacht- of concentratieprobleem.

Het voortdurende gevecht om “aan” te gaan

Met ADHD is het vaak een voortdurende strijd om in de ‘aan’-stand te komen en te blijven. Dit is het moment waarop je daadwerkelijk aan de slag gaat, meer focus en motivatie krijgt om een taak uit te voeren en af te ronden. Ook mensen met AD(H)D kunnen taken voltooien. Soms beland je in een hyperfocus, hopelijk gericht op de taak die je in gedachten had, want voor je het weet ben je urenlang verdwaald in iets anders.

Jezelf in beweging krijgen en houden, met betrekking tot werk, studie, sociale relaties, hobby’s, huishouden, administratie enzovoort, kan op veel momenten enorm zwaar zijn of helemaal niet goed lukken. De momenten waarop motivatie en interesse plotseling wegvallen, zijn moeilijk te voorspellen. Dit veroorzaakt onzekerheid.

Bovendien is het moeilijk om productief te zijn op een ontspannen manier en met een goede verdeling van energie. Veel mensen met AD(H)D gebruiken verschillende negatieve en positieve compensatiestrategieën met verschillende gevolgen. Een daarvan is ‘wilskracht’ en ‘hard zijn voor jezelf’ op een onaangename manier: ‘kom op, ga eens wat doen, nog steeds niks gedaan’.

Verder zijn er periodes waarin alles soepel verloopt, maar er zijn ook momenten waarop mensen met AD(H)D het ‘systeem’ niet aan de praat kunnen krijgen of kunnen houden. Dit maakt het erg moeilijk om vertrouwen in jezelf te krijgen of erop te vertrouwen dat de dingen gaan lukken die je je hebt voorgenomen.

Maar wat bepaalt nu of je ‘aan’ gaat en actie kunt ondernemen? Hoe activeer je je ’taak netwerk’ in je hersenen? Wanneer is nu dat moment dat je wel werk hebt kunnen verzetten en de strijd wat minder sterk voelbaar was?

Een deel van de ADHD-Proof training gaat hierover. Ik heb gemerkt dat mensen met ADHD het fijn vinden om hierover te leren en om in te groeien, want die planning volg je niet zomaar op.

Wat stuurt je gedrag als je AD(H)D hebt?

Het zal dus niet zomaar je planning zijn. 

Het gedrag van mensen met AD(H)D wordt sterk beïnvloed door de sterke neiging van het neurodiverse AD(H)D-brein om te blijven reageren op allerlei interne prikkels (gedachten, leuke ideeën) en externe prikkels (telefoon, geluiden, omgeving, enzovoort) die de interesse wekken of de aandacht trekken. Dit staat in contrast met het planmatig gestuurd gedrag; een beetje zoals bij kinderen dus :).

Dit is DUS GEEN VRIJWILLIGE KEUZE en je doet het dus niet expres. Je bent ook niet lui en het ontbreekt je ook niet aan wilskracht.

Het is heel moeilijk als je AD(H)D hebt om te switchen naar het volwassen/planmatig gestuurde systeem; het lukt vaak maar voor korte duur en dan vervalt het weer.

Echter, de maatschappij, je baan, studie vragen hier wel om en dit creëert dus enorme druk. De brug die je moet bouwen om hieraan te voldoen kan erg zwaar zijn.

Er moet namelijk iets geleverd worden dat niet zo van nature komt. Als het dan toch geleverd wordt, omdat het moet, leunt het vaak op allerlei compensatiestrategieën. Die kunnen gepaard gaan met veel stress, emotionele ontregelingen, of problemen om je humeur of stemming goed te houden.

Dopamine regulatie en focus

Volgens wetenschappelijk onderzoek speelt dopamine een belangrijke rol bij onder andere motivatie, focus, aandacht, en doelgericht gedrag.

Onderzoek suggereert dat dopamine- en motivatieprocessen bij ADHD anders kunnen verlopen, wat mogelijk invloed heeft op focus, motivatie en het vasthouden van aandacht.

De relatie tussen dopamine, motivatie en ADHD is bovendien complexer dan alleen “te weinig dopamine”. Onderzoekers denken dat meerdere hersenprocessen en hersennetwerken hierbij een rol spelen.

Hoewel onderzoekers nog niet precies weten hoe ADHD neurobiologisch ontstaat, lijkt motivatie- en dopamine-regulatie bij veel mensen met ADHD anders te verlopen.

Daarom kunnen zaken zoals:

  • beweging,
  • structuur,
  • interesse,
  • slaap,
  • stressniveau,
  • omgeving,
  • en medicatie
    allemaal invloed hebben op hoe iemand met ADHD functioneert.

ADHD Proof training

Binnen de ADHD PROOF training kijken we niet alleen naar concentratie en planning want wat als we onze focus verschuiven naar de kern (je hersenen die anders functioneren) en van daaruit bijvoorbeeld gaan leren:

  • Hoe dit dopamine-systeem van invloed is op je gedrag, focus, motivatie.

  • Hoe je dit systeem kunt beïnvloeden en hoe jouw ‘aan’-stand werkt.

  • Wat dit voor jou betekent in het dagelijks leven, op je werk of studie, in relaties, enzovoort. Welke verwachtingen je dan mag stellen aan jezelf?

  • Hoe de dynamiek van je uitvoerende functies, motivatie, energie en stress regulatie verloopt

  • Hoe dit samenhangt met je zelfbeeld

  • Wat de rol van wilskracht is

  • etc..

Aanmelden of meer informatie?

Onze training is ontwikkeld door BIG-geregistreerde GZ-psychologen met ruime ervaring binnen de Basis GGZ en Specialistische GGZ en gebaseerd op wetenschappelijke inzichten, klinische praktijkervaring en praktijkgerichte psycho-educatie rondom ADHD, emotieregulatie en zelfregulatie.

Binnen ADHDVISIE staan scholing, inzicht en duurzame gedragsverandering centraal. Wij helpen volwassenen met ADHD beter begrijpen hoe hun brein en zenuwstelsel functioneren, zodat zij leren beter samen te werken met zichzelf in plaats van voortdurend tegen zichzelf te vechten.

Onze werkwijze combineert professionele psychologische kennis met praktische vertaalslagen naar het dagelijks leven. Wij bouwen voort op bestaande psychologische kennis, maar maken deze veel concreter, ervaringsgerichter en beter toepasbaar voor volwassenen met ADHD.

De ADHD PROOF Training is een educatief trainings- en scholingsprogramma en valt niet onder Basis GGZ of Specialistische GGZ-behandeling. Voor sommige deelnemers kan aanvullende individuele Basis GGZ-behandeling passend zijn. Vanuit onze achtergrond als BIG-geregistreerde GZ-psychologen kunnen wij hierin, waar nodig, meedenken of aanvullende behandeling aanbieden binnen onze praktijk.

Wij zijn onder andere geschoold in:
CGT, ACT, EMDR, Mindfulness, Schematherapie, ADHD-diagnostiek en behandeling (ADHD Kenniscentrum Volwassenen Prof dr. Sandra Kooij), emotieregulatie en stressregulatie. Daarnaast werken wij vanuit aanvullende inzichten rondom het zenuwstelsel, motivatie en zelfregulatie, waaronder polyvagaaltheorie en ervaringsgerichte methodieken.

Bronnen

Caye et al. 2018. Treatment strategies for ADHD: an evidence-based guide to select optimal treatment
Fabino et al. 2015 A Systematic Review of Meta-analyses of Psychosocial Treatment for Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder
Mohan et al. 2016 The significance of the default mode network (DMN) in neurological and neuropsychiatric Disorders: a review 2016

Dr. Russel Barkley
Andrew Hubertman
Dr. Tracey Marks

Onze artikelen zijn bedoeld als psycho-educatie en vervanging geen persoonlijk medisch advies of diagnostiek. De inhoud is geschreven door BIG-geregistreerde GZ-psychologen op basis van wetenschappelijke inzichten, klinische ervaring en praktijkervaring met ADHD bij volwassenen.